ข่าวสาร, ภาพยนตร์

รากเหง้าในพาราณสีหล่อหลอมตัวตนเชิงสร้างสรรค์ของผมอย่างไร

เช้าวันที่ 18 พฤศจิกายน 2024 ผมยืนอยู่ริมฝั่งแม่น้ำคงคาในพาราณสี ขณะที่บัณฑิตเสาราภ บาเนอร์จี นำพวกเราประกอบพิธีบูชาเปิดกล้อง Avyaan ไฟถูกจุดขึ้น บทมนตร์ถูกสวด สายน้ำยังคงไหลเช่นเคย ไม่ใส่ใจสิ่งใดนอกจากความเป็นนิรันดร์ของการไหลของตัวเอง

ผมเคยไปพาราณสีมาก่อน คนอินเดียส่วนใหญ่ก็เคย แต่การยืนอยู่ที่นั่นในเช้าวันนั้น ไม่ใช่ในฐานะผู้มาเยือนหรือนักท่องเที่ยว แต่ในฐานะผู้กำลังเริ่มต้นสิ่งใหม่ ทั้งภาพยนตร์ บทใหม่แห่งการสร้างสรรค์ และพันธสัญญาทางวัฒนธรรม เมืองนี้ให้ความรู้สึกที่แตกต่างไปโดยสิ้นเชิง

นั่นคือลักษณะของพาราณสี มันไม่เหมือนเดิมในแต่ละครั้งที่ไปเยือน มันพูดกับคุณต่างกันไปตามจุดที่คุณอยู่บนเส้นทางชีวิตของตัวเอง

เช้าวันนั้น มันพูดกับผมเรื่องรากเหง้า เรื่องความหมายของการรู้ว่าตัวเองมาจากไหน และความรู้นั้นหล่อหลอมทุกสิ่งที่คุณสร้างสรรค์ในที่สุดอย่างไร

How My Roots in Varanasi Shaped My Creative Identity

พาราณสีแท้จริงคืออะไร

ผู้ที่ไม่เคยไปพาราณสีบางครั้งอาจเข้าใจยากว่าอะไรทำให้มันต่างจากเมืองประวัติศาสตร์อื่น ๆ ของอินเดีย มันไม่ใช่แค่เรื่องอายุ แม้พาราณสีจะเป็นหนึ่งในเมืองที่มีผู้อยู่อาศัยต่อเนื่องเก่าแก่ที่สุดในโลก และไม่ใช่แค่เรื่องความสำคัญทางศาสนา แม้จะมีความหมายลึกซึ้งต่อผู้คนนับล้าน

พาราณสีแตกต่างเพราะไม่เคยหยุดเป็นตัวของตัวเอง ขณะที่โลกส่วนใหญ่สร้างตัวเองใหม่ตามภาพของความทันสมัย ทั้งรื้อถอนและสร้างใหม่ ปรับปรุงและเพิ่มประสิทธิภาพ พาราณสีเพียงดำเนินต่อไป ท่าน้ำ ตรอกซอกซอย วัดวาอาราม และจังหวะชีวิตและความตายริมแม่น้ำในแต่ละวัน ล้วนสืบทอดวิถีที่มีอายุนับพันปี ไม่ใช่ในฐานะวัตถุในพิพิธภัณฑ์ แต่เป็นความจริงที่มีชีวิตและลมหายใจ

สำหรับคนทำงานสร้างสรรค์ นี่คือสิ่งลึกซึ้ง เมื่อคุณใช้เวลาในสถานที่ที่เก็บความทรงจำและความหมายของมนุษย์มาหลายศตวรรษ บางสิ่งในวิธีคิดเกี่ยวกับสิ่งที่คุณกำลังสร้างจะเปลี่ยนไป คำถามไม่ใช่ "อะไรใหม่?" อีกต่อไป แต่กลายเป็น "อะไรจริง?" นั่นคือคำถามที่พาราณสีถามผม

ทำไมเราจึงเลือกพาราณสีสำหรับ Avyaan

การตัดสินใจเริ่มต้น Avyaan ที่พาราณสีไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เป็นหัวใจของสิ่งที่ภาพยนตร์ต้องการสื่อ

Avyaan — ซึ่งหมายถึงผู้ที่สมบูรณ์และมั่นคงไม่หวั่นไหว — เป็นเรื่องราวของพลังภายในและตัวตนที่มีรากเหง้า เป็นภาพยนตร์ที่ชวนผู้ชมให้ช้าลง มองเข้าไปข้างใน และกลับมาเชื่อมโยงกับสิ่งที่สำคัญจริง ๆ ประเด็นเหล่านี้ไม่อาจสำรวจได้ในฉากที่เป็นกลาง มันต้องการสถานที่ที่เป็นตัวแทนของมัน

พาราณสีเป็นตัวแทนของสิ่งเหล่านั้นอย่างสมบูรณ์ ตัวเมืองเองคือการเจริญสมาธิถึงความคงอยู่ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา แม่น้ำคงคาไหล พิธีกรรมดำเนินต่อไป พิธีที่เคยประกอบที่นี่เมื่อพันปีก่อนยังคงประกอบอยู่ในวันนี้ แต่เมืองนี้ไม่เคยหยุดนิ่ง มันเต็มไปด้วยชีวิต การค้า การถกเถียง ความงาม และการสูญเสีย

ผู้กำกับของเรา เการัฟ คาติ เข้าใจสิ่งนี้ ผู้กำกับภาพ จันทัน โคฬี ก็เช่นกัน ภาษาภาพของ Avyaan — ที่บันทึกริมฝั่งแม่น้ำสีทองยามโพล้เพล้ ในมุมสงบของท่าน้ำ และในพื้นผิวของเมืองที่ไม่ยอมให้ถูกถ่ายอย่างรีบเร่ง — แยกไม่ออกจากความเป็นพาราณสี

เมื่ออนุชกา เกาศิก นักแสดงนำหญิงของเรา บรรยายการถ่ายทำว่าเป็นประสบการณ์ทางจิตวิญญาณ เธอไม่ได้ใช้คำนั้นอย่างพร่ำเพรื่อ พาราณสีทำบางอย่างกับผู้ที่เปิดใจรับมัน มันทำให้คุณช้าลงในแบบที่ดีที่สุด

สิ่งที่พาราณสีสอนผมเกี่ยวกับตัวตนเชิงสร้างสรรค์

ผมเติบโตในชัยปุระ และใช้ชีวิตผู้ใหญ่ส่วนใหญ่ในกรุงเทพฯ ตัวตนทางวัฒนธรรมของผมเป็นสิ่งที่ผมพกติดตัวเสมอ ไม่ใช่สถานที่ แต่เป็นชุดของคุณค่า เรื่องราว และแนวปฏิบัติที่ผมพยายามให้เกียรติไม่ว่าจะอยู่ที่ใด

แต่การใช้เวลาในพาราณสีระหว่างสร้าง Avyaan เตือนผมว่าตัวตนทางวัฒนธรรมไม่ได้เป็นเพียงสิ่งที่คุณพกพา แต่ยังเป็นสิ่งที่บางสถานที่เก็บรักษาไว้ให้คุณ ปกป้องไว้แทนคุณ เพื่อว่าเมื่อคุณกลับมา คุณจะพบมันรออยู่

สิ่งที่พาราณสีเก็บไว้ให้ผมคือการเตือนใจถึงความเรียบง่าย ไม่ใช่ความเรียบง่ายในแง่ของความไม่ซับซ้อน พาราณสีมีความซับซ้อนทั้งทางปัญญาและจิตวิญญาณ แต่เป็นความเรียบง่ายในแง่ของการรู้ว่าอะไรสำคัญ เมืองนี้ขจัดเสียงรบกวนออกไป คุณไม่อาจอยู่ในพาราณสีแล้วยังหมกมุ่นกับเรื่องผิวเผินได้

ความชัดเจนนั้นกลายเป็นรากฐานเชิงสร้างสรรค์ของ Avyaan ดังที่ผมกล่าวไว้เมื่อประกาศภาพยนตร์ว่า: "Avyaan คือการกลับคืนสู่ความเรียบง่าย สะท้อนว่าเราเป็นใคร ผ่านอารมณ์ ประเพณี และมุมมองของวัฒนธรรม" พาราณสีคือที่ที่ความเชื่อมั่นนั้นกลายเป็นสิ่งที่ผมสัมผัสได้จริง ไม่ใช่เพียงพูดออกมา

พิธีบูชาที่บัณฑิตเสาราภ บาเนอร์จี นำในเช้าเดือนพฤศจิกายนนั้น กำหนดบรรยากาศให้กับทุกสิ่งที่ตามมา ทีมงาน — นิวาน เซน และนีลู เอ็ม. เซน แห่ง Urban Boat Films ผู้กำกับเการัฟ คาติ และทุกคนที่มาในวันนั้น — ร่วมพิธีด้วยความจริงใจ ไม่มีความเร่งรีบ ไม่มีการแสดง มีเพียงเจตนาที่จะเริ่มต้นอย่างดีและให้เกียรติสิ่งที่เรากำลังทำ

ผมเชื่อว่าจิตวิญญาณที่คุณใช้เริ่มต้นงานสร้างสรรค์ จะติดตามงานนั้นไปจนจบ

รากเหง้าทางอารยธรรมกับงานสร้างสรรค์

มีประเด็นที่กว้างกว่านี้ที่ผมพบว่าตัวเองคิดถึงบ่อยขึ้นเรื่อย ๆ เราอยู่ในยุคที่งานสร้างสรรค์มักถูกประเมินจากความแปลกใหม่เป็นหลัก ว่าอะไรใหม่ อะไรแตกต่าง อะไรที่ไม่เคยเห็นมาก่อน นั่นเป็นคุณค่าประเภทหนึ่ง และผมไม่ได้ปฏิเสธมัน แต่มันไม่ใช่คุณค่าเพียงอย่างเดียว

ยังมีคุณค่าของงานที่หยั่งรากลึก งานที่มาจากที่ที่แท้จริง สะท้อนประสบการณ์จริง และแบกน้ำหนักของสิ่งที่ได้ใช้ชีวิตผ่านมา ไม่ใช่จินตนาการจากภายนอก การเล่าเรื่องแบบอินเดียในยามที่ดีที่สุดมีคุณสมบัตินี้เสมอ มหากาพย์อันยิ่งใหญ่ ประเพณีพื้นบ้าน และรูปแบบคลาสสิก ไม่ใช่การทดลองที่ไร้ราก แต่เติบโตจากผืนดินของอารยธรรมเฉพาะ ความสัมพันธ์เฉพาะกับชีวิต ความตาย เวลา และความหมาย

Avyaan คือความพยายามของผมในการมีส่วนร่วมในประเพณีนั้นในฐานะผู้อำนวยการสร้าง ไม่ใช่การลอกเลียนแบบอย่างกลไก แต่เป็นการนำจิตวิญญาณของมันสู่รูปแบบภาพยนตร์ร่วมสมัย ที่พูดกับผู้ชมในวันนี้โดยไม่ละทิ้งสิ่งที่ทำให้การเล่าเรื่องแบบอินเดียโดดเด่น

พาราณสีทำให้เจตนานั้นเป็นรูปธรรมสำหรับผม มันแสดงให้เห็นว่าการมีรากเหง้าโดยไม่หยุดนิ่ง การเก่าแก่โดยไม่ล้าสมัย เป็นอย่างไร

เมืองที่เปลี่ยนแปลงคุณ

หากคุณเคยไปพาราณสี คุณอาจรู้แล้วว่าผมกำลังพยายามอธิบายอะไร หากยังไม่เคย ผมพบว่ายากที่จะถ่ายทอดเป็นคำพูดได้ทั้งหมด และผมพูดเช่นนี้ในฐานะคนที่เพิ่งใช้ความพยายามอย่างมากในการลองทำ

สิ่งที่ผมพูดได้คือ: พาราณสีไม่ได้ทำให้คุณรู้สึกเล็ก แต่ทำให้คุณรู้สึกว่ามีที่ทาง มีตำแหน่ง เป็นส่วนหนึ่งของบางสิ่งที่ขยายไกลเกินเรื่องราวของตัวคุณเอง ความรู้สึกนั้น สำหรับผม คือจุดเริ่มต้นของตัวตนเชิงสร้างสรรค์ในฐานะผู้สร้างภาพยนตร์

ผมมาพาราณสีพร้อมโครงการหนึ่ง และจากไปพร้อมมุมมองหนึ่ง

มุมมองนั้นอยู่ใน Avyaan ผมหวังว่าเมื่อภาพยนตร์เข้าฉาย ผู้ชมจะได้สัมผัสบางสิ่งที่เมืองนั้นมอบให้เรา ทั้งความสงบนิ่ง ความลึกซึ้ง และการยืนยันอย่างเงียบ ๆ ว่ามีบางสิ่งที่คุ้มค่าแก่การกลับไปหา